Både godt kjente og mindre kjente artar dukka opp på toktet. Øverst til venstre ser du at gripekloa på undervassroboten har plukka opp ein svamp, under er det havedderkoppar som er sortert ut frå prøvar som er henta opp i fartøyet. Øverst til høgre ser du sjøliljer og under ei arktisk ålebrosme.
Foto: Heidi Gabrielsen / Mareano / Havforskingsinstituttet (uv-foto er filma med Ægir 6000 / Normar)Publisert: 24.02.2026
I fjor haust undersøkte forskarar frå Mareano havbotnen langs eit utvald område av Den midtatlantiske ryggen – den ligg omtrent så langt mot vest i Norskehavet som du kan komme.
– Vi observerte eit rikt dyreliv og spesielle geologiske strukturar, fortel forskar og toktleiar Heidi Kristina Meyer frå Havforskingsinstituttet.
Hen fortel om eit område med store kontrastar.
– Området vi undersøkte er frå under 500 til over 3500 meter djupt, og det er store variasjonar i havstraumar og temperaturforhald.
Landskapet er minst like variert som det vi kan finne på land.
– Her er det bratte sjøfjell, store djuphavsbasseng og både aktive og inaktive varme utstrømmingsområder med “skorsteinar” som stikk opp frå botnen, fortel forskar Valérie Bellec frå Noregs geologiske undersøking, som var sjefsgeolog på toktet.
Ho fortel vidare at medan bassenga er kjenneteikna av blaut, mudderrik botn, har sjøfjella både hard steinbotn og lausmassar med varierande kornstorleik.
Landskapet er med på å skape leveområde, eller habitat, for mange ulike og til dels lite kjende dyr.
– Spesielt det biologiske mangfaldet i området er lite kartlagt frå før. Det var veldig spesielt å sjå kor raskt naturtypane skifta over korte avstandar, seier Meyer.
Spesielt overraska vart forskarane av å oppdage at bambuskorallar dannar revliknande strukturar.
Sjå korleis bambuskorall ser ut - opptaket er gjort med undervassroboten Ægir 6000:
– Det har aldri blitt observert før, så det var ganske spesielt å sitte oppe i videorommet på “Kronprins Håkon” og sjå på at det dukka opp ein heilt ny type korallrev framføre augene på oss.
Forskarane som var med på toktet vart også overraska over kor artsrike nokre av habitata var.
– I nokre av dei djupe bassenga har vi dokumentert sletter av blautbotn. Her fann vi mellom anna tette førekomstar av sjølilje og røyrbyggande børstemark, anemonar, svamp og enkelte områder med veldig mange sjøpølser, seier Meyer.
Andre stader i djupvassbassenga, dukka det opp store førekomstar med putelava.
Putelava er steinformasjonar som blir danna ved vulkanutbrot under vatn eller isbrear. Slike formasjonar er vanlege på midthavsryggar. Dei oppstår når tyntflytande lava straumar ut i vatn.
Når den varme lavaen kjem i kontakt med det kalde vatnet, blir det fort danna ei tynn glasaktig skorpe på den. Lavaen størknar i ulike former som kan minne om puter eller t.d. tannkrem skvisa ut av ei tube.
– Når trykket inne i lavaputene blir for stort, blir skorpa sprengt og meir lava straumar opp innanfrå, dermed oppstår det stadig nye puter, fortel Bellec .
– Dette området ligg vanskeleg til med tanke på å undersøke biologien. Ei utfordring er det store djupet, så kjem det veldig varierande landskapet, og i tillegg kan vêrforholda på overflata gjere området utilgjengeleg for utstyret vårt, fortel Meyer.
Derfor blei dette toktet også førebudd over lengre tid enn tidlegare tokt i andre område.
– Vi gjekk mellom anna gjennom alt utstyret vi brukar for å ta prøver på botnen. Noko kunne vi bruke “som vanleg”, anna utstyr måtte vi endre på.
Til dømes bytta forskarane ut den tradisjonelle Mareano-videoriggen Chiamera med ein undervassrobot: Ægir 6000.
– Den lar oss ta prøver direkte frå havbotnen. Slike prøvar er svært nyttige når vi skal kartlegge biologi, geologi og kjemi i djuphavet, seier hen.
Etter omtrent fire veke, kom forskarane tilbake til landjorda med 140 timar video frå havbotnen. I tillegg hadde dei med seg ei mengde bøtter og mindre behaldarar med prøvar av ulike artar som skal identifiserast, i tillegg til sedimentprøver som skal analyserast for både samansetning og forureining inkludert mikroplast.
– Totalt fekk vi gjennomført heile 41 stasjonar med den tilpassa metodikken vår, seier Meyer
Ei av utfordringane som oppstår på så store djup som i dette området, er tida det tar å senke og heve utstyret.
– For å utnytte tida best mogeleg, forlenga vi kvar videostasjon i forhald til kva som er vanleg lengd på Mareano-tokt. På den måten sikra vi oss mest mogeleg informasjon på kvar stasjon, seier hen.
Framover skal alle videoane og prøvene analyserast før dei etter kvart dukkar opp som ferdig behandla data. Desse skal settast inn i ein større samanheng, til dømes som kart over naturtypar.
Men forskarane er ikkje ferdige med datainnsamlinga i dette området.
– Allereie i april skal vi tilbake til dette området, avsluttar Heidi Kristina Meyer.
